Чойбалсан сумын 4-н жилийн сургалттай бага сургууль 1940 – 09 – 01нд “Очирбаянмөнх сумын бага сургууль” нэртэйгээр Сүмбэрийн нуурын баруун дэнжид захирал Жүгдэрийн Доржпалам, багш Балганы Жамьяан, тогооч Дугарын Цэгмид, цэвэрлэгч Ренчингийн Нанзад, галч Нацагийн Чойжамц нарын таван орон тоотой 60 сурагчидтайгаар байгуулагджээ.
Ардын гэгээрлийн тэргүүний ажилтан, ахмад багш, анхны захирал Ж.Доржпалам бага сургууль байгуулсан тухай дурьдатгалдаа “сургуулийн хичээлийн танхим дотор байрны үйл ажиллагааг гэрээр зохион байгуулах үүрэг авч хорин хоёр мянган төгрөгийн төсөвт багтаан уг арга хэмжээгээ хэрэгжүүлэх ажлын төлөвлөгөө зохион сумын дарга Н. Дугаржавт танилцуулан туслалцаа хүсч орон байрыг бүгдийг гэрээр бэлтгэх нь ирээдүй муутай гэж хэлэлцэн гэр байшин хослон бэлтгэж анхны сургууль байгуулагдан үйл ажиллагаа явуулж байсан гэж” тэмдэглэжээ.
Анхны хичээлийн жилд 1 дүгээр ангид элсэн суралцсан 60 сурагчаас 56 сурагч сурагч 2 дугаар ангид дэвшиж 4 хүүхэд ямар нэгэн шалтгаанаар эргэж ирж суралцаагүй юм.
Маршал Чойбалсангийн зөвлөлгөө, Дорнод аймгийн яамны шийдвэрээр 1941онд сум нүүж төмөрзамын Хэрлэн өртөө түшиглэн байрлах болсноос 5-р сараас сургууль нүүж эхэлсэн. Шинээр сургууль байгуулах, нүүж байрших ажлуудад сум, багийн удирдах нөхөд, орон нутгийн хөдөлмөрчид, эцэг эхийн туслалцаа их ач хобогдолтой байв.
1941 – 1942 оны хичээлийн жилээс сургалтын шинэ (кирилл) үсгээр заах болсон учир багш нар өөрсдөө шинэ үсгээ сониноос хуулан авч суралцан, сураснаа сурагчиддаа болон сумын төвийн албан хаагчид, бичиг үсгийн түр сургуулиудад, сурагчдад заадаг байлаа.
1942 онд хоёрдугаар ангийн 58сурагчид пионерийн гишүүнд элсэж 1бүлгэм 2бүлэг 4салаанд хамрагдан зохион байгуулагдаж байжээ. 1941 – 1942 онуудад сурагчды нболон анги бүлгүүдийн тоо өсч Жүгдэрийн Доржпалам, Балганы Жамьян, Жамьянгийн Ядамгүр нарын ахмад багш нарын гадна Бүрэлийн Дондог, Буянбадрахын Тавхай, Дагвын Батжаргал, Доржийн Бямбаа нарын залуу багш нар ажиллаж байв.
1943 – 1944 оны хичээлийн жилд 4- р ангийн 2 бүлгийг 52сурагчид хэл бичиг, тоо бодлого амаар, бичгээр байгаль, дэлхийн байдал, улс төрийн хичээлүүдийн шалгалт өгч үнэмлэх авч төгсөж байжээ.
Манй сургуулийн төгсөгчдөөс бусдыгаа манлайлсан олон сурагчид төгсөн улс эх орондоо ихииг бүтээж нэрээ гаргаж байна. Эдгээрээс дурдвал:
БНМАУ – ын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн Чойжилнамсрайн Батмөнх, Анагаах ухааны дэд эрдэмтэн Цэдэвийн Цэрэн, Мал эмнэлгийн ухааны дэд эрдэмтэн Рагчаагийн Дугар, БНМАУ – ын шатрын мастер Дэлгэрийн Бямбаа, ардын гэгээрлийн тэргүүний ажилтан залуу үеийг халамжлан хүмүүжүүлэгч Надмидын Жамьяандорж, МҮЭ – ийн тэргүүний ажилтан Дондогийн Бат-Орших, зохиолч Дамдины Бямбаа, хүний их эмч, хүн эмнэлгийн тэргүүний ажилтан Дамдинжавын Довчиндугар, орон нутгийн нам, улсын байгууллагын ахмад ажилтан Дамдинжавын Сүхбаатар, Далхаагийн Нямсүрэн нарын үлгэр жишээ тус сургуулийн бахархал болж залуу үедээ ажил хөдөлмөр, амьдрал тэмцлийн дууриаллыг үзүүлж байна.
1964 – 1965 онд Чойбалсан хотын II дунд сургуулийн харьяа 5- р ангийн 2бүлгийг хичээллүүлж эхлэн улмаар 196 – 1967 оны хичээлийн жилд таван анги, зургаан бүлэг 10багштай 8жилийн дунд сургууль байгуулагдан захирлаар Дугарын Баатар, хичээлийн эрхлэгчээр Цогийн Даваажаргал нар ажиллаж байжээ. 1967онд Доржжүгдэр багштай 7- р анги, 1969онд Д. Бямбаа багштай 8- р ангиуд анхны төгсөлт хийжээ. Дунд сургуультай болсноос хойшох хугацаанд төгссөн сурагчдаас улс аймгийн аварга тариаланч хошой алтангадас одонт Цэвэгжав, МХЗЭ- ний төв хорооны тэргүүний тариаланч алтан медальт Ж. Зууннаст, Д. Түмэнжаргал, сумын аварга малчин г. Алзийсайхан, саальчин Цэцэгмаа, аймгийн арслан Чимиддорж, биеийн тамирын спортын алт, мөнгө, хүрэл медальт Г. Хүрэлбаатар, Ц. Баярцогт, Д. Уранчимэг нарын шилдэг тэргүүний олон төгсөгчид гарч байлаа. Манай сургуулийн одоогийн байдлаар дараах бүрэлдэхүүнтэй ажиллаж байна.Үүнд:
1. БАЗАН
Бага ангийн заах аргын нэгдлийн хувьд
Бага ангийн сургалын менежер: С. Азжаргал
Бага ангийн заах аргын нэгдлийн ахлагч: Т. Тайвансайхан
БАЗАН нь нийт 11багшийн бүрэлдэхүүнтэй ажилладаг
Заах аргач багш – 3 • Тэргүүлэх багш – 1 • Багшийн алдар – 6
Ахлах багш – 1
Яамны жуух – 2
Аймгийн жуух – 1
1994, 1998, 2002, 2006, 2009оны сургуулийн тэргүүний заах аргын нэгдлээр шалгарсан амжилттайгаар ажиллаж байна.
С. Азжаргал(магистр) – 1991оноос эхлэн 16жил багш, 3жил захирал, одоогоор бага ангийн сургалтын менежерээр ажиллаж байна.
Т. Байгальдэлхий(Бакалавр) – 1986оноос одоог хүртэл, 4а ангийн багш 22жил бага ангийн багш, 3жил бага ангийн сургалтын менежер хийж одоогоор бага ангийн багшаар ажиллаж байна. 4а ангийн багш.
Б. Анхзаяа(диплом) – 1991оноос эхлэн 18 жил ажиллаж байна. 1б ангийн багш Ц. Энхтуяа – 1980оноос 29жил багшаар 5б ангийн багш
Т. Тайвансайхан(бакалавр) – 1994оноос 15 жил багшаар 2б ангийн багш Л. Мөнхтуяа(диплом) – 1991оноос 18жил багшаар, 2а ангийн багш
Ч. Болорчулуун(магистр) – 2005оноос 4жил багшаар, 5а ангийн багш У. Энхчимэг(бакалавр) – 2006оноос 3жил багшаар, 1а ангийн багш
П. Энхтуяа(бакалавр) – 2006оноос 3жил багшаар, 3а ангийн багш
Б. Мөнхсайхан(бакалавр) – 2008оноос 1жил багшаар, АББ –ын багш
Алтанхундага(бакалавр) – 2007оноос 2жил багшаар, 4б ангийн багш
2. НУЗАН Нийгмийн ухааны заах аргын нэгдлийн хувьд
Нийгмийн ухааны заах аргын нэгдлийн ахлагч: Д. Должин
ÍÓÇАН нь нийт 6 багшийн бүрэлдэхүүнтэй ажилладаг
Заах аргач багш – 3
Д. Должин (магистр) – 2000 оноос 9 жил ажилласан, заах аргач, арга зүйч багш. Заадаг хичээл – түүх нийгэм
Д. Мөнгөнчимэг (Бакалавр) – 1988оноос 21жил заах аргач, арга зүйч багш. нийгмийн ажилтан
Ц. Наран (бакалавр) - 2000 оноос 9 жил ажилласан, заах аргач, арга зүйч багш. Заадаг хичээл – англи хэл
Т. Нармандах (бакалавр) – 2 дахь жилдээ, Монгол хэл-Уран зохиолын багш.
Ү. Балжмаа (Бакалавр) – 2 дахь жилдээ, Түүх – Уран зохиолын багш.
Б. Отгонзаяа (Бакалавр) – 2дахь жилдээ, Англи хэлний багш.
